Arteterapia jest coraz bardziej popularną dziedziną edukacji i terapii. Szeroko wykorzystywana przez pedagogów i psychologów. Wkroczyła również do przedszkoli. Jej funkcje rekreacyjna, edukacyjne, korekcyjna, ekspresyjna czy regulacyjna z powodzeniem są realizowane podczas zajęć w Miejskim Przedszkolu Nr 47 z Oddziałąmi Integracyjnymi w Katowicach.

Zajęcia z wykorzystanem elementów arteterapeutycznych pomagają w pokonywaniu lęków,  uwalniania się od zahamowań, wzmacniają wiarę we własne siły, pobudzają ekspresję fantastyczną. omaga w kształtowaniu wrażliwości, umiejętności wyrażania uczuć, stanów emocjonalnych, ekspresji i umiejętności nawiązywania kontaktów społecznych. Ponadto integruje grupę i przygotowuje do czynnego korzystania z dorobku kultury.

 

Termin arteterapia funkcjonuje w europejskiej literaturze od  lat 40 ubiegłego wieku. Nazwa ta jest do dziś różnie rozumiana i stosowana. Począwszy od  arteterapii, przez choreoterapię, ludoterapię czy muzykoterapię i inne do socjoterapii. ( (Konieczna, 2004). Jednak w Polsce najszerzej stosowanym pojęciem jest właśnie arteterapia.

Zdaniem M Kulczyckiego (1990) arteterapia pełni trzy podstawowe funkcje:

Inne zalety arteterapii to jej „ogromna wartość w procesie osobotwórczym człowieka (Hanek, 1990). Ponadto jej funkcja ekspresyjna pomaga ujawniać emocje i przedstawiać je w sposób pozawerbalny, a kompensacyjna pomaga w zaspokajaniu niezrealizowanych potrzeb jednostki (Klajs, Krzak 1998).

W pracy z dziećmi z różnorodnymi deficytami rozwojowymi w przedszkolu integracyjnym, wszystkie te aspekty arteterapii mają ogromne znaczenie. Nie sposób niedocenić też jej walorów relaksacyjnych, odprężająceych i stymulujących, które rozbudzają korzystne emocje i pozytywnie wpływają na samopoczucie. Funkcja regulacyjna umożliwia zaspokojenie potrzeb samorealizacji oraz kompensuje braki i niepowodzenia(Skorny, 1989).

 

Ekspresja muzyczna i zajęcia  z nią związane, podobnie jak pedagogika zabawy (Błońska-Charchut, Botor, 2004), sprzyja wzbogacaniu kontaktów w miejscu sztywnych wzorców porozumiewania się i obyczajów oraz wspólnemu odkrywaniu i przeżywaniu zabawy, „wszystkim dzieciom daje pozytywne skojarzenia, pozwalając już na wstępie zachęcić je do udziału bez lęku i obawy przed przegraną lub niepowodzeniem”. Odpowiednio prowadzone,  z zachowaniem arteterapeutycznych, dają możliwość wyrażania siebie i spotkania z drugą osobą poprzez dotyk, ruch, taniec. Umożliwia bliższe poznanie samego siebie, a tym samym lepsze komunikowanie się z pozostałymi dziećmi w grupie.

Wiek przedszkolny, to przede wszystkim okres zdobywania doświadczeń, a funkcją dramy jest właśnie bezpośrednie doświadczenie (Way, 1997). Dziecko uczy się głównie w działaniu, a tylko w niewielkim stopniu dzięki otrzymywanym informacjom. Dlatego, pomimo preferowania dramy jako metody pracy z dziećmi w wieku szkolnym, uważam, że można ją z powodzeniem stosować w pracy z dziećmi 5-6 letnimi. Komunikowanie się z publicznością – a tym jest teatr – przekracza, zdaniem B. Way możliwości dzieci. „Drama to doświadczanie, niezależne od komunikacji z widzami i każde dziecko może ją realizować. (…) Ale aby robić to z młodymi ludźmi, należy uświadomić sobie fakt, że zasadniczo wszyscy są kreatywni. Przedmioty artystyczne będą stanowiły ujście dla tej kreatywności tylko w takim przypadku, jeśli będą rozpatrywane z punktu widzenia tworzącego, z uwzględnieniem poziomu przygotowania i doświadczenia tej osoby, obojętnie jak niski byłby to poziom.”(Way, 1997).Drama jako metoda wykorzystuje wiele ćwiczeń aktywizujących i terapeutycznych. Daje możliwość pozawerbalnej ekspresji emocji,  posiada walory edukacyjne (dostarcza wiadomości) i  korekcyjne dzięki możliwości przekształcania szkodliwych wzorców zachowania w wartościowe. Pozwala zgłębiać dzieciom tajemnice motywacji postępowania swojego i innych ludzi, prowadzi do zrozumienia drugiego człowieka. Często stanowi pierwszy krok na trudnej drodze modyfikacji własnych zachowań.. Pomaga w wyrażaniu nieuświadomionych i tłumionych uczuć. Jest niezwykle przydatna w pracy z dzieckiem zahamowanym i mającym problemy z wyrażaniem własnego „ja”.

Drama pomaga w kształtowaniu wrażliwości, umiejętności wyrażania uczuć, stanów emocjonalnych, ekspresji i umiejętności nawiązywania kontaktów społecznych.

Ponadto integruje grupę i przygotowuje do czynnego korzystania z dorobku kultury.

Technika malowania dziesięcioma palcami ( FINGER-PAINTING) stosowana jest w przedszkolu bardzo często. Wykorzystywane jest jej funkcja diagnostyczna (w przedszkolu zatrudniony jest psycholog), jak też ekspresyjna i kompensacyjna. Jest bliska dziecku z uwagi na jego naturalne tendencje do zabawy w „błocie”, „dziecko podczas malowania rękami rozluźnia się, ponieważ rozluźnia się napięcie mięśniowe” (Bogdanowicz,1992). Pomaga w pokonywaniu lęków,

A poprzez możliwość szerokiej i nieskrępowanej narzędziami, ekspresji plastycznej, uwalniania się od zahamowań, wzmacnian wiarę we własne siły, pobudza ekspresję fantastyczną.

Połączenie tej techniki z tworzywami przekształcalnymi sprawia, że pojawia się funkcja edukacyjna. Tworzywa przekształcalne, czyli rozmaite „błotka i masy” pozwalają zdobywać wiedzę o swoim ciele (w kontakcie z szorstką lub gładką masą)

Funkcja edukacyjna realizowana jest dzięki temu, że można poznawać świat wiolozmysłowo:

Bez wzglądu na to jakie zajęcia się odbywają, niezwykle ważne jest  przestrzeganie zasady zajęć arteterapeutycznych:

W grupach mieszanych wiekowo (w jednej grupie przebywają dzieci w wieku 3-7 lat wraz z dziećmi ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi) praca nauczyciela jest niezwykle trudna. To praca na kilku poziomach rozumienia, percepcji i komunikacji. Prowadząc zajęcia arteterapeutyczne w sposób przemyślany i świadomy, można osiągnąć zaskakujące efekty nawet u małych dzieci. Przykładem jest jedno zajęcie, którego celem było uświadomienie dzieciom indywidualności i odmienności każdego człowieka oraz poznanie własnych cech osobowości. Jednocześnie dla psychologa i terapeuty, prace  które powstały, stanowić mogą bogaty materiał diagnostyczny. Zajęcie przeprowadzone było na początku rok szkolnego (październik), a dla najmłodszych dzieci były to pierwsze tygodnie w przedszkolu.

Temat: Gdybym był zwierzątkiem to byłbym…

Wprowadzenie: Oglądanie obrazków przedstawiających zwierzęta, rozmowa na temat ich wyglądu, futra/piór, koloru…Które zwierzęta mi się podobają, które lubię, dlaczego, z którym chciałbym się zaprzyjaźnić …

Wyobraź sobie, że…

- jesteś zwierzątkiem…

- jakim?...

- jak wyglądasz?

- jak się poruszasz?

- czy jesteś groźny?

- czy można się z Tobą zaprzyjaźnić..?

 

Zadanie do wykonania: Ja – zwierzę - narysuj, wyklej…

 W efekcie powstały prace, w których dzieci, podczas omawiania, odnajdywały siebie.

 Maciek, 4 lata  - wąż.

 

Magda, 6 lat  -  kangur.

 

Wiktoria, 6 lat - Misiu

 

Kacper, 4 lata  -  orzeł

 

Ania, 3 lata  -  koko

 

Piotruś, 6 lat  -  piesek Azor

 

Podczas wspólnego oglądania i omawiania próbowały przedstawiać się używając wyrażeń związanych z emocjami: radosny, wesoły, zły oraz cechami charakteru: bystry, towarzyski, gadatliwy, miły.

Zajęcia arteterapeutyczne dają dziecku możliwość nieskrępowanej ekspresji plastycznej, muzycznej, ruchowej… Pozwalają wejść w świat wyobraźni, przeżyć, uczuć i wyrazić je w sposób pozawerbalny. Dają wiele radości, refleksji, a często również relaksu i odprężenia. Pozwala wchodzić w role niedostępne w codziennym życiu, przeżywać emocje wcześnie nieznane lub oswajać te trudne, traumatyczne.

Ale tylko wtedy gdy dziecko ma ochotę na takie działanie!!!

Arteterapia wkroczyła już do przedszkoli. Należy jednak pamiętać o tym, jakie cele chcemy dzięki niej osiągnąć, jakie jej funkcje wykorzystać i oczywiście by nie szkodzić.